jueves, 2 de enero de 2020

Ordo 2020 - Januarius





IANUARIUS



1. Ì Alb. Feria IV. OCTAVA NATIVITATIS DOMINI, I cl. – Off. festivum pr. – Ad Primam in R br. V Qui natus, L. brevis Ipsi peribunt (quae dicitur in omnibus Officiis usque ad diem 5 ianuarii).

O.C. MISSA pr., Gloria, Credo, praef. et Communic. Nativ.

II VESPERAE pr. – Compl. de dom.

Hodie prohibentur omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis.

Cras, ubi peculiaria pietatis exercitia pro cleri sanctificatione peraguntur, permittitur unica Missa votiva D. N. I. C. SUMMI ET AETERNI SACERDOTIS Iuravit (alb.), Gloria, sine Credo, praef. Nativ., sine Communic. pr.

2. Alb. Feria V, De ea, IV cl. – Off. feriale temp. Nativ. – Ad MAT. invit. et hymnus ut in Ordin. temp. Nativ. (vel ut in die 1 ian.), V N. Tamquam sponsus, Ll. et RR (ad 2 R add. Gloria) de Scr. occ., Te Deum. – Ad LAUDES et ad HORAS a cap. fit ut in Ordin. temp. Nativ. – Ad Primam cap. Regi, in R br. V Qui natus.

V. MISSA ut in die 1 ian., Gloria, sine Credo, praef. Nativ., sine Communic. pr., Ite, missa est.

VESPERAE de feria, a cap. fit ut in Ordin. temp. Nativ. (vel ut in II Vesp. diei 1 ian.). – Compl. de feria.

Diebus 2-12 ianuarii prohibentur Missae defunctorum (etiam convent.) IV cl. seu «quotidianae».

Quilibet sacerdos addere potest unam orationem ad libitum in omnibus Missis lectis non conventualibus, diebus liturgicis IV classis (RM 461). Oratio votiva eligi potest aut ex Missis quae tamquam votivae celebrari permittuntur aut ex orationibus ad diversa (RM 462). Haec oratio ponitur ultimo loco, post alias orationes, non autem excedere debet numerum ternarium orationum (RM 463). Oratio votiva pro defunctis addi potest tantum in Missis defunctorum non conventualibus IV classis (RM 464).

Cras, ubi peculiaria pietatis exercitia in honorem Sacratissimi Cordis Iesu peraguntur, dici possunt duae Missae votivae eiusdem SS.MI CORDIS Cogitationes (alb.), Gloria, sine Credo, praef. pr.

3. abst. et sic in omn. feriis VI Alb. Feria VI, De ea, IV cl. – Off. feriale temp. Nativ. – Ad MAT. invit. et hymnus ut in Ordin. temp. Nativ. (vel ut in die 1 ian.), V N. Speciosus forma, Ll. et RR (ad 2 R add. Gloria) de Scr. occ., Te Deum. – Ad LAUDES et ad HORAS a cap. fit ut in Ordin. temp. Nativ. – Ad Primam cap. Regi, in R br. V Qui natus.

V. MISSA ut in die 1 ian., Gloria, sine Credo, praef. Nativ., sine Communic. pr., Ite, missa est.

VESPERAE de feria, a cap. fit ut in Ordin. temp. Nativ. (vel ut in II Vesp. diei 1 ian.). – Compl. de feria.

Cras, ubi peculiaria pietatis exercitia in honorem Immaculati Cordis B. Mariae Virg. peraguntur, permittitur unica Missa votiva de eodem IMMACULATO CORDE: Missa pr. (ut in die 22 aug. – alb.), Gloria, sine Credo, praef. B. M. V. Et te in veneratione.


4. Alb. Sabb. De S. Maria in sabbato, IV cl. – Off. in Psalt. et in Pr. – Ad Mat. V N. Exaltent Dominum (ut in Psalt.). – L. 1 et 2 (= 2 et 3) cum RR (ad 2 R add. Gloria) de Scr. occ., 3 pr. De via, Te Deum. – Ad Laudes ad Bened. ant. Mirabile, or. Deus, qui salutis aeternae. – Ad Primam in R br. V Qui natus.

V. Missa Vultum II (a Nativ. ad Purific.),Gloria, sine Credo, praef. B. M. V. Et te in veneratione.

I Vesperae de seq. festo, antt. pr., pss. de dom. (ult. ps.115), nulla comm. – Compl. de dom. – Alb.

In Martyr. 1° loco: Festum Ss.mi Nominis Iesu.


5. Ì Alb. Dom. (vacat). – SS.MI NOMINIS IESU, II cl. – Off. semifestivum. – Ad Mat. 3 Noct. – Ad Laudes antt. pr., pss. de dom. – Ad Horas ant. et pss. de dom.


O.C. Missa pr., Gloria, sequentia, Credo, praef. Nativ., sine Communic. pr.

Hodie prohibentur Missae defunctorum excepta exsequiali.

Omnibus dominicis ante Missam conventualem fit aspersio aquae benedictae per celebrantem (non per alium): quae aspersio fieri potest etiam ante Missam paroecialem vel principalem.



TEMPUS EPIPHANIAE

I VESPERAE de seq., Off. festivum pr., nulla comm. – Compl. de dom. – Alb.

6. Ì Alb. Feria II. IN EPIPHANIA DOMINI, I cl. – Off. festivum pr. – MAT. absolute incipitur per ant. Afferte; in 3 N. ant. et ps. Venite, omisso ps. 86, 1 R Hodie – Ad LAUDES et ad HORAS pss. de dom. – Ad Primam pss. 53, 1181, 1182  et in R br. V Qui apparuisti, L. brevis Omnes de Saba (quae dicitur in omnibus Officiis usque ad diem 13 ianuarii).

O.C. MISSA pr., Gloria, Credo, praef. et Communic. pr.

II VESPERAE pr. – Compl. de dom.

Hodie prohibentur omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis; et Missae in oratoriis privatis.

In Missa solemni vel principali post Evangelium annuntiantur (a sacerdote vel diacono cotta et pluviali alb. induto, secus a diacono vel celebrante Missae) festa mobilia iuxta formulam Pontificalis Romani.

In Missa lecta et in Missa cantata sine ministris, ad verba Evangelii Et procidentes... celebrans genuflectit versus librum. – In Missa solemni, cum a diacono ea cantantur, omnes, etiam celebrans, genuflectunt versus crucem altaris, diaconus vero versus librum, stantibus interea subdiacono et acolythis, qui pariter non inclinant caput ad nomen Iesu. Ita semper in simili casu erit.

Hodie et in ceteris festis solemnioribus, ex S. R. C. decretis, deportatio cadaveris ad ecclesiam non licet, nisi ad horas
postmeridianas post diei festi Vesperas et sacris functionibus non impeditas; abstinendo insuper ubicumque haec festa de praecepto celebrantur, et quidem a primis Vesperis festi usque ad totum insequentem diem, ab emortuali aeris campani sonitu (Decr. 3570, 3946, 4130 I), et preces in Rituali Romano praescriptae in casu recitandae sunt absque ullo cantu. Item non licet in dictis solemnitatibus dare signum cum aere campano de Officio vel Missa exsequiali in crastinum pro aliquo defuncto celebrandis. – Hi dies excepti sunt sequentes: durante expositione SS. Sacramenti in ostensorio, Triduum sacrum, dominicae Paschatis et Pentecostes, festivitates Nativitatis Domini, Epiphaniae, Ascensionis, Ss.mae Trinitatis, SS. Corporis Christi, S. Cordis Iesu, D. N. I. C. Regis, Immaculatae Conceptionis et Assumptionis B. M. V., S. Ioseph (19 mart.), Nativitatis S. Ioannis Bapt., Ss. Petri et Pauli App., Omnium Sanctorum, Dedicationis et Titularis propriae ecclesiae, Patroni principalis civitatis, dioecesis, regionis seu provinciae et nationis.

7. Alb. Feria III post Epiph., De ea, IV cl. – Off. feriale temp. Epiph. – Ad MAT. invit. et hymnus ut in Ordin. temp. Epiph., V N. Reges Tharsis, Ll. de Epist. ad Romanos (Veritatem) cum RR olim de oct. Epiph., Te Deum. – Ad LAUDES a cap. ut in festo Epiph., ad Bened. ant. Ab Oriente, or. Epiph. – Ad HORAS a cap. ut in festo Epiph., ad Primam cap. Regi et in R br. V Qui apparuisti.

V. MISSA ut in festo Epiph., Gloria, sine Credo, praef. Epiph., sine Communic. pr.

VESPERAE de feria, a cap. ut in II Vesp. Epiph., ad Magn. ant. Videntes, or. Epiph. – Compl. de feria.

8. Alb. Feria IV post Epiph., De ea, IV cl. – Off. feriale temp. Epiph. – Ad MAT. invit. et hymnus ut in Ordin. temp. Epiph., V N. Adorate Dominum, Ll. de Epist. ad Romanos (Obsecro) cum RR olim de oct. Epiph., Te Deum. – Ad LAUDES a cap. ut in festo Epiph., ad Bened. ant. Tria sunt, or. Epiph. – Ad HORAS a cap. ut in festo Epiph., ad Primam cap. Regi et in R br. V Qui apparuisti.

V. MISSA ut in festo Epiph., Gloria, sine Credo, praef. Epiph., sine Communic. pr.

VESPERAE de feria, a cap. ut in II Vesp. Epiph., ad Magn. ant. Lux de luce, or. Epiph. – Compl. de feria.

9. Alb. Feria V post Epiph., De ea, IV cl. – Off. feriale temp. Epiph. – Ad MAT. invit. et hymnus ut in Ordin. temp. Epiph., V N. Omnis terra, Ll. de Epist. ad Romanos (Omnis anima) cum RR olim de oct. Epiph., Te Deum. – Ad LAUDES a cap. ut in festo Epiph., ad Bened. ant. Vidimus, or. Epiph. – Ad HORAS a cap. ut in festo Epiph., ad Primam cap. Regi et in R br. V Qui apparuisti.

V. MISSA ut in festo Epiph., Gloria, sine Credo, praef. Epiph., sine Communic. pr.

VESPERAE de feria, a cap. ut in II Vesp. Epiph., ad Magn. ant. Interrogabat, or. Epiph. – Compl. de feria.

10. Alb. Feria VI post Epiph., De ea, IV cl. – Off. feriale temp. Epiph. – Ad MAT. invit. et hymnus ut in Ordin. temp. Epiph., V N. Reges Tharsis, Ll. de Epist. ad Romanos (Infirmum) cum RR olim de oct. Epiph., Te Deum. – Ad LAUDES a cap. ut in festo Epiph., ad Bened. ant. Omnes nationes, or. Epiph. – Ad HORAS a cap. ut in festo Epiph., ad Primam cap. Regi et in R br. V Qui apparuisti.

V. MISSA ut in festo Epiph., Gloria, sine Credo, praef. Epiph., sine Communic. pr.

VESPERAE de feria, a cap. ut in II Vesp. Epiph., ad Magn. ant. Omnes de Saba, or. Epiph. – Compl. de feria.

11. Alb. Sabb. De S. Maria in sabbato, IV cl. – Off. in Psalt. et in Pr. – Ad Mat. V N. Exaltent Dominum (ut in Psalt.). – L. 1 et 2 (= 2 et 3) cum RR (ad 2 R add. Gloria) de Scr. occ., 3 pr. De via, Te Deum. – Ad Laudes ad Bened. ant. Mirabile, or. Deus, qui salutis aeternae. – Ad Primam in R br. V Qui natus.

V. Missa Vultum II (a Nativ. ad Purific.), Gloria, sine Credo, praef. B. M. V. Et te in veneratione.

I VESPERAE de S. Familia, antt. pr., pss. de Comm. B. M. V., nulla comm. – Compl. de dom. – Alb.

In Martyr. 1° loco: Festum sanctae Familiae Iesu, Mariae, Ioseph, etc.

De dominica I post Epiphaniam nihil fit.

12. Ì Alb. Dominica I post Epiph. – SANCTAE FAMILIAE IESU, MARIAE, IOSEPH *, II cl. – Off. semifestivum. – Ad MAT. 3 Noct. – Ad LAUDES antt. pr., pss. de dom., nulla comm. – Ad Horas ant. et pss. de dom. – Ad Primam pss. 117, 1181, 1182 et in R br. V Qui Mariae.

O.C. MISSA pr., Gloria, Credo, praef. Epiph., sine Communic. pr.

Ad II VESPERAS antt. pr., pss. de Comm. B. M. V., nulla comm. – Compl. de dom.

Hodie prohibentur Missae defunctorum excepta exsequiali.

A feria II post dom. I post Epiph., ad Matutinum sumuntur lectiones de Epistola I ad Corinthios, quae in Breviario inveniuntur post diem 13 ian.

13. Alb. Feria II. IN COMMEMORATIONE BAPTISMATIS D. N. I. C., II classis. – Officium semifestivum ut in festo Epiphaniae et die 13 ian., sed MAT. inchoatur more solito, et in 3° N. dicitur ant. Homo et ps. 86, Ll. 1 N. de Epist. I ad Corinthios (Et ego) cum RR olim oct. Epiph. (1 R Hodie), 2 et 3 N. ut die 13 ianuarii, Te Deum. – Ad LAUDES ut in festo Epiph., or. pr. – Ad Horas ant. et pss. de feria, rel. ut in festo Epiph., or. pr.

O.C. MISSA pr. ut in Missali die 13 ian., Gloria, Credo, praef. Epiph., sine Communic. pr.

VESPERAE ut in II Vesp. Epiph., or. pr. – Compl. de dom.

Hodie permittuntur tantum Missae votivae et defunctorum I et II classis.


TEMPUS PER ANNUM ANTE SEPTUAGESIMAM


14. Alb. Feria III. S. Hilarii E. C. D., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. S. Felicis Presb. M. – Ad Primam L. brevis Dominus autem (quae dicitur in omnibus Officiis usque ad sabb. post feriam IV Cinerum inclusive).

MISSA In medio, Gloria, comm. S. Felicis, sine Credo, praef. comm. et sic deinceps nisi aliter notetur.

Ad VESPERAS ad Magn. ant. O Doctor, sine comm.

15. Alb. Feria IV. S. Pauli primi Eremitae C., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. S. Mauri Abb.

MISSA pr., Gloria, comm. S. Mauri, sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo, sine comm.

16. Rub. Feria V. S. Marcelli I Pp. M., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES or. pr.

MISSA Si diligis, Gloria, or. pr., sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo.

17. Alb. Feria VI. S. Antonii Abb., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum.

MISSA Os iusti de Comm. Abb., Gloria, Ev. pr., sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo.

18. Alb. Sabb. De S. Maria in sabbato, IV cl. – Off. in Psalt. et in pr. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 pr. De via, Te Deum. – Ad LAUDES ad Bened. ant. Mirabile, or. Deus, qui salutis aeternae), comm. S. Priscae Virg. M. – Ad Primam in R br. V Qui natus.

V. MISSA Vultum II (a Nativ. ad Purific.), Gloria, comm. S. Priscae, sine Credo, praef. B. M. V. Et te in veneratione. – Vel Missa S. Priscae (rub.) Me expectaverunt, Gloria, ors. pr., comm. S. Mariae in sabb., sine Credo, praef. comm.

I VESPERAE de seq. dom., ut in Psalt. de sabb., ad Magn. ant. Suscepit, or. pr., nulla comm. – Vir.

19. Ì Vir. DOM. II POST EPIPH., De ea, II cl. – Off. dominicale per annum. – Ad MAT. 9 antt. et 9 pss. de dom., abs. Exaudi, bened. Ille nos, Divinum auxilium, Per evangelica dicta. L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 (= L. 7) de homilia, Te Deum.

O.C. MISSA pr., Gloria, Credo, praef. Trinit.

Ad II VESPERAS ant. ad Magn. pr.

Hodie prohibentur Missae defunctorum excepta exsequiali.

20. Rub. Feria II. Ss. Fabiani Pp. et Sebastiani Mm., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum.

MISSA pr., Gloria, sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo.

21. Rub. Feria III. S. Agnetis * Virg. M., Off. ordinarium. – Ad MAT. 9 antt. et 9 pss. pr. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Comm. 2° loco cum RR pr. Diem festum et Amo Christum, 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr., pss. de dom. – Ad Horas ant. et pss. de feria, rel. pr.

MISSA pr., Gloria, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS antt. pr., pss. de dom. (ult. ps. 147). – Compl. de feria.

22. Rub. Feria IV. Ss. Vincentii et Anastasii Mm., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum.

MISSA Intret, Gloria, ors. pr., sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo.

23. Alb. Feria V. S. Raymundi de Peñafort C., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. S. Emerentianae Virg. M.

MISSA Os iusti, Gloria, or. pr., comm. S. Emerentianae, sine Credo, praef. comm.

24. Rub. Feria VI. S. Timothei E. M., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum.

MISSA Statuit, Gloria, Ep. pr., sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo.

25. Alb. Sabb. In Conversione S. Pauli * Ap., III cl. – Off. ordinarium. – Ad MAT. 9 ant. et 9 pss. pr. – 3 Ll. pr. de Act. App. (= olim 1 N.) cum 1 et 2 RR pr. (ad 2 add. Gloria), Te Deum. – Ad LAUDES ant. pr., pss. de dom., comm. S. Petri Ap. (sub unica concl., sine ant. et V). – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA pr., Gloria, comm. (sub unica concl.) S. Petri *, tractus, sine Credo, praef. App.

I VESPERAE de seq. dom., ut in Psalt. de sabb., ad Magn. ant. Suscepit, or. pr. – Vir.

26. Ì Vir. DOM. III POST EPIPH., De ea, II cl. – Off. dominicale per annum. – Ad MAT. 9 antt. et 9 pss. de dom., abs. Exaudi, bened. Ille nos, Divinum auxilium, Per evangelica dicta. L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 (= L. 7) de homilia, Te Deum.

O.C. MISSA pr., Gloria, Credo, praef. Trinit.

Ad II VESPERAS ant. ad Magn. pr.

Hodie prohibentur Missae defunctorum excepta exsequiali.

27. Alb. Feria II. S. Ioannis Chrysostomi E. C. D., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum.

MISSA pr., Gloria, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS ad Magn. ant. O Doctor.

28. Alb. Feria III. S. Petri Nolasci C., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. S. Agnetis V. M. secundo.

MISSA Iustus, Gloria, or. pr., comm. S. Agnetis * e Missa pro hoc die, sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo, sine comm.

29. Alb. Feria IV. S. Francisci Salesii E. C. D., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum.

MISSA In medio, Gloria, or. pr., sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS ad Magn. ant. O Doctor.

30. Rub. Feria V. S. Martinae Virg. M., III cl. – Off. ordinarium. – Ad MAT. hymnus Martinae celebri una cum altera parte Non illam crucians. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES hymnus Tu natale solum.

MISSA Loquebar, Gloria, sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo, hymnus Tu natale solum.

31. Alb. Feria VI. S. Ioannis Bosco C., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum.

MISSA pr., Gloria, sine Credo, praef. comm.

VESPERAE de festo.


Cras, ubi peculiaria pietatis exercitia in honorem Immaculati Cordis B. Mariae Virg. peraguntur, permittitur unica Missa votiva de eodem IMMACULATO CORDE: Missa pr. (ut in die 22 aug. – alb.), Gloria, comm. S. Ignatii *, sine Credo, praef. B. M. V. Et te in veneratione. 





domingo, 1 de diciembre de 2019

Ordo 2019 - December




DECEMBER



1. Viol. Ì DOM. I ADVENTUS, De ea, I cl. – Off. dominicale temp. Adventus. – Ad MAT. 9 ant. et 9 pss. de dom. cum versu Ex Sion (olim e 1 Noct.), abs. Exaudi, bened. Ille nos, Divinum auxilium, Per evangelica dicta. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Script. occ., 3 (= L. 7 cum 9 R) de homilia, sine Te Deum. – Ad LAUDES ant. pr., pss. 1° loco. – Ad HORAS ant. e Laudibus, rel. pr. – Ad Primam Lectio brevis Domine, miserere (quae dicitur in omnibus Officiis usque ad Vigiliam Nativitatis inclusive).

O.C. MISSA pr., sine Gloria, Credo, praef. Trinit., Ite, missa est.

Ad II VESPERAS ant. e Laudibus, rel. pr.

Hodie prohibentur omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis.

2. Rub. Feria II. S. Bibianae Virg. M., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. feriae. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA Me exspectaverunt, Gloria, or. pr., comm. feriae, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS comm. feriae.

3. Alb. Feria III. S. Francisci Xaverii C., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. feriae. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA pr., Gloria, comm. feriae, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS comm. feriae.

4. Alb. Feria IV. S. Petri Chrysologi E. C. D., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. feriae, deinde S. Barbarae Virg. M. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA pr., Gloria, 2 or. feriae, 3 S. Barbarae, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS ad Magn. ant. O Doctor, comm. Feriae tantum.

Cras ubi peculiaria pietatis exercitia pro cleri sanctificatione peraguntur permittitur unica Missa votiva D. N. I. C. SUMMI ET AETERNI SACERDOTIS Iuravit (alb.), Gloria, 2ª or. feriae, 3ª S. Sabbae, sine Credo, praef. comm.

5. Viol. Feria V post Dom. I Adventus, De ea, III cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES pss. 2° loco, ant. ad Bened. pr., or. dom. praec., comm. S. Sabbae Abb. – Ad HORAS ant. e Laudibus dom. praec., pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

MISSA dom. praec., sine Gloria, comm. S. Sabbae, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ant. ad Magn. pr., or. dom. praec., sine comm.

In feriis Adventus prohibentur Missae votivae et defunctorum IV cl.

Cras ubi peculiaria pietatis exercitia in honorem Sacratissimi Cordis Iesu peraguntur, dici possunt duae Missae votivae eiusdem SS.MI CORDIS Cogitationes (alb.), Gloria, 2ª or. feriae, 3ª S. Nicolai, sine Credo, praef. pr.

6. Alb. Feria VI. S. Nicolai E. C., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. feriae. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA pr., Gloria, comm. feriae, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS comm. feriae.

Cras, ubi peculiaria pietatis exercitia in honorem Immaculati Cordis B. Mariae Virg. peraguntur, permittitur unica Missa votiva de eodem IMMACULATO CORDE: Missa pr. (ut die 22 aug. – alb.), Gloria, 2ª or. feriae, 3ª S. Ambrosii, sine Credo, praef. B. M. V. Et te in veneratione..

7. Alb. Sabb. S. Ambrosii E. C. D., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. feriae. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA pr., Gloria, comm. feriae, sine Credo, praef. comm.

I VESPERAE de seq. festo Immaculatae Conceptionis, Off. festivum pr., comm. dom. (ut in Pr.). – Compl. de dom. – Alb.

8. Alb. Ì Dominica II Adventus. – IN CONCEPTIONE IMMACULATA B. M. V., I cl. – Off. festivum pr. Ad LAUDES comm. dom. – Ad Primam in R br. V Qui natus.

O.C. MISSA pr., Gloria, comm. dom., Credo, praef. B. M. V. Et te in Conceptione immaculata.

II VESPERAE pr., comm. dom. – Compl. de dom.

Hodie prohibentur omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis; et Missae in oratoriis privatis.

9. Viol. Feria II post Dom. II Adventus, De ea, III cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES pss. 2° loco, ant. ad Bened. pr., or. dom. praec. – Ad HORAS ant. e Laudibus dom. II Adventus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

MISSA dom. II Adventus Populus Sion, sine Gloria, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ant. ad Magn. pr., or. dom. II Adventus.

10. Viol. Feria III post Dom. II Adventus, De ea, III cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES pss. 2° loco, ant. ad Bened. pr., or. dom. II
Adventus (Excita), comm. S. Melchiadis Pp. M. – Ad HORAS ant. e Laudibus dom. II Adventus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

MISSA dom. II Adventus Populus Sion, sine Gloria, comm. S. Melchiadis, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ant. ad Magn. pr., or. dom. II Adventus, sine comm.

11. Alb. Feria IV. S. Damasi I Pp. C., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. feriae. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA Si diligis, Gloria, comm. feriae, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS ad Magn. ant. Dum esset, comm. feriae.

12. Viol. Feria V post Dom. II Adventus, De ea, III cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES pss. 2° loco, ant. ad Bened. pr., or. dom. II
Adventus (Excita). – Ad HORAS ant. e Laudibus dom. II Adventus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

MISSA dom. II Adventus Populus Sion, sine Gloria, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ant. ad Magn. pr., or. dom. II Adventus.

13. Rub. Feria VI. S. Luciae * Virg. M., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ. cum RR pr. Lucia virgo et Grata facta, 3° de festo, Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr., pss. de dom., comm. feriae. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA pr., Gloria, comm. feriae, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS antt. pr., pss. de Comm., comm. feriae. – Compl. de feria.

14. Viol. Sabb. post Dom. II Adventus, De ea, III cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES pss. 2º loco (in Breviario ante diem 25 iulii
1960 edito, cant. Moysis dimittitur post versum Deum qui te genuit = Petram, quae genuit te), ant. ad Bened. pr., or. dom. II Adventus (Excita). – Ad HORAS ant. e Laudibus dom. II Adventus, pss. de sabb. – Ad Primam cap. Regi.

MISSA dom. II Adventus Populus Sion, sine Gloria, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

I VESPERAE de seq., antt. pr., pss. de sabb., a cap. ut in Pr. – Viol. vel Rosac.

In Vesperis et per crastinum altaria ornantur floribus, pulsantur organa et adhiberi potest color rosaceus.

15. Viol. vel Rosac. Ì DOM. III ADVENTUS (Gaudete), De ea, I cl. – Officium dominicale temp. Adventus. – Ad MAT. 9 antt. et 9 pss. de dom. cum versu Ex Sion (olim e 1 Noct.), absol. Exaudi, bened. Ille nos, Divinum auxilium, Per evangelica dicta. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Script. occ., 3 (= L. 7 cum 9 R) de homilia, sine Te Deum. – Ad LAUDES ant. pr., pss. 1° loco. – Ad HORAS ant. e Laudibus, rel. pr.

O.C. MISSA pr., sine Gloria, Credo, praef. Trinit., Ite, missa est.

Ad II VESPERAS antt. e Laudibus, ad Magn. ant. pr. (Beata es).

Hodie prohibentur omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis.

16. Rub. Feria II. S. Eusebii E. M., III cl. – Off. ordinarium. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Scr. occ., 3 de festo, Te Deum. – Ad LAUDES comm. feriae. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

MISSA Sacerdotes Dei, Gloria, comm. feriae, sine Credo, praef. comm.

Ad VESPERAS comm. feriae (ant. Beatam, or. dom. praec.).

A die 17 decembris ad diem 23 prohibentur Missae votivae et defunctorum III et IV classis. – Antiphonae propriae ad Laudes et Horas, necnon antiphonae maiores ad Magnificat, habentur in Breviario post dom. III Adventus, inter ferias ante vigiliam Nativitatis; antiphonae propriae ad Laudes et per Horas necnon antiphonae ad Benedictus quaerendae sunt infra hebdomadas III vel IV Adventus.

17. Viol. FERIA III POST DOM. III ADVENTUS, De ea, II cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr. Rorate, caeli, pss. 2° loco, ad Bened. ant. Tu, Bethlehem, or. dom. praec. – Ad HORAS ant. e Laudibus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

O.C. MISSA dom. praec., sine Gloria, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ad Magn. ant. O Sapientia (1ª ex antiphonis maioribus), or. dom. praec.

18. Viol. FERIA IV QUATUOR TEMP. ADVENTUS, De ea, II cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. 3 ultimi pss. 2º loco, sine Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr.
Prophetae, pss. 2º loco, ad Bened. ant. Missus est, preces, or. pr. – Ad HORAS ant. et or. e Laudibus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

O.C. MISSA pr., sine Gloria, sine Credo, praef. comm., Ite, missa est. – Adverte peculiares rubricas quoad Flectamus genua (RM 440).

VESPERAE de feria temp. Adventus, ad Magn. ant. O Adonai, preces, or. pr. e Laudibus, sine comm.

19. Viol. FERIA V POST DOM. III ADVENTUS, De ea, II cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr. De Sion, pss. 2º loco, ad Bened. ant. Vigilate, or. dom. praec. – Ad HORAS ant. e Laudibus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

O.C. MISSA dom. praec., sine Gloria, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ad Magn. ant. O radix, or. dom. praec.

20. Viol. FERIA VI QUATUOR TEMP. ADVENTUS, De ea, II cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr. Constantes, pss.
2º loco, ad Bened. ant. Ex quo facta, preces, or. pr. – Ad HORAS ant. et or. e Laudibus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

O.C. MISSA pr., sine Gloria, sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ad Magn. ant. O clavis, preces, or. pr. e Laudibus.

Devotiones: Quintus dies novendialis precis ante Nativitatem D. N. I. C. (PC 94).

21. Rub. Sabb. Quatuor Temp. Adventus. – † S. THOMAE * AP., II cl. – Off. semifestivum. – Ad MAT. 3 Noct. – Ad LAUDES antt. de Comm., pss. de dom., ad Bened. ant. pr., comm. feriae (ant. Nolite timere, or. pr.). – Ad HORAS ant. et pss. de sabb.

O.C. MISSA pr., Gloria, comm. feriae (e Missa pr.), Credo, praef. App.

I VESPERAE de seq., antt. pr., pss. de sabb., ad Magn. ant. O Oriens, or. pr., sine comm. – Viol.

22. Viol. Ì DOM. IV ADVENTUS, De ea, I cl. – Off. Dominicale temp. Adventus. – Ad MAT. 9 antt. et 9 pss. de dom. cum versu Ex Sion (olim e 1 Noct.), absol. Exaudi, bened. Ille nos, Divinum auxilium, Per evangelica dicta. – L. 1 et 2 (= 2 et 3) de Script. occ., 3 (= L. 7 cum 9 R) de homilia, sine Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr., pss. 1º loco., ad Bened. ant. Ave, Maria. – Ad HORAS ant. e Laudibus, rel. pr.

O.C. MISSA pr., sine Gloria, Credo, praef. Trinit., Ite, missa est.

Ad II VESPERAS antt. e Laudibus, ad Magn. ant. O Rex gentium.

Hodie prohibentur omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis.

23. Viol. FERIA II POST DOM. IV ADVENTUS, De ea, II cl. – Off. feriale temp. Adventus. – Ad MAT. non dicitur Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr. Ecce veniet, pss. 2º loco, ad Bened. ant. Ecce completa, or. dom. praec. – Ad HORAS ant. e Laudibus, pss. de feria. – Ad Primam cap. Regi.

O.C. MISSA dom. praec., sine Gloria, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

VESPERAE de feria temp. Adventus, ad Magn. ant. O Emmanuel, or. dom. praec.

Cras prohibentur omnes Missae votivae et omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis.

Ex decreto S. Congregationis Concilii diei 3 dec. 1959 obligatio abstinentiae et ieiunii pro Vigilia Nativitatis Domini anticipari potest ad diem 23 decembris.

24. ieiun. cum abst. Viol. Feria III. VIGILIA NATIVITATIS DOMINI, De ea, I cl. – Ad MAT. invit. Hodie scietis, hymnus Verbum, 9 antt. et 9 pss. de feria III curr., V Hodie, abs. Exaudi, ben. Evangelica lectio, Divinum auxilium, Ad societatem, 3 Ll. de homilia cum suis RR, sine Te Deum. – Ad LAUDES et Ad Horas ant. pr., pss. de dom. (1° loco), rel. ut in Pr. – Ad Primam pss. ut in festis.

O.C. MISSA pr., sine Gloria, post graduale omittitur Alleluia cum V seq., sine Credo, praef. comm., Ite, missa est.

In Choro, Martyrol. Cantat. Solemn. Hoc modo: Hebdomadarius supra superpelliceum induetur (sine stola) pluviali violaceo, Thuriferarius sumet thuribulum cum navicula, et Acolythi candelabra cum candelis accensis. Praeibit Thuriferarius, sequentur Acolythi, dein Caeremoniarius, postremo Cantor, medius inter duos Clericus, vel, in defectu, Caeremoniarius ipse a dextris sustinens fimbriam pluvialis. Accedent ad legile: ministrabit incensum (non dicens Benedicite, Pater). Hebdomadarius vero injiciet incensum cum benedictione Ab illo benedicaris, etc., et faciens signum Crucis cum dextera, et triplici ductu thurificat librum. Deinde incipiet canere (iunctis manibus) Martyrologium, Octavo Kalendas Januarii, etc., quod Choro stante prosequitur. Ad verba: In Bethlehem altius cantat, et omnes genuflectunt usque ad verba secundum carnem inclusive: non genuflectunt Ceroferarii neque cantor dum cantat, sed postquam nuntiaverit, tunc ipsi ambo genu flectunt. Surgunt omnes, et Cantor facta reverentia Choro ac Altari redit ad Sacristiam. Chorus consedebit, et alius prosequitur canere reliquum.


TEMPUS NATIVITATIS

I VESPERAE de seq., Off. festivum pr. – Compl. de dom. – Alb.

A Compl. huius diei usque ad Compl. diei ante Purificationem B. M. V. inclusive, in fine Officii dicitur ant. finalis Alma Redemptoris, V Post partum, or. Deus, qui salutis.

In Choro dicuntur duae Missae convent. scilicet una in nocte et altera in die (RM, n. 296).

In nocte Nativitatis Domini inchoari potest media nocte sola Missa conventualis vel parochialis, non autem alia sine apostolico indulto (can. 821 § 2, C. I. C.). In eadem Missa sacra Communio distribui potest nisi Ordinarius id prohibuerit (Pont. Comm. ad Cod. can. authent. interpretandos, 16 martii 1936).

In omnibus tamen religiosis seu piis domibus oratorium habentibus cum facultate sanctissimam Eucharistiam habitualiter asservandi, nocte Nativitatis Domini, unus sacerdos tres rituales Missas, vel, servatis servandis, unam tantum, quae adstantibus omnibus ad praecepti quoque satisfactionem valeat, celebrare potest et sanctam Communionem petentibus ministrare (can. 821 § 3, C. I. C.).

Missa convent. inchoari nequit ante mediam noctem; inchoetur autem post Te Deum, dicta oratione cum V Benedicamus Domino, omisso V Fidelium animae.

Cras prohibentur Missae in oratoriis privatis et omnes Missae defunctorum, etiam exsequialis.

25. Alb. Feria IV. Ì IN NATIVITATE DOMINI, I cl. cum octava II cl. – Off. festivum pr. – (in Breviario ante diem 25 iulii 1960 edito, ad MAT. ps. 88 Misericordias Domini = Gratias Domini dimittitur post versum Et thronus eius sicut sol = Ut luna quae manet in aeternum.) – Ad Primam in R br. V Qui natus, et L. brevis Ipsi peribunt (quae dicuntur in omnibus Officiis usque ad diem 5 ian. inclusive).

O.C. Hodie celebrantur tres MISSAE pr., Gloria, Credo, praef. et Communic. pr. per totam oct. – In Communicantes: in 1ª Missa dicitur Noctem sacratissimam celebrantes, qua, in 2ª et 3ª Missa et per octavam dicitur Diem sacratissimum celebrantes, quo. – In 2ª Missa (etiam in cantu) fit comm. S. Anastasiae * M. – In fine 3ae Missae omittitur ultimum Evangelium.

II VESPERAE pr., nulla comm. – Compl. de dom.

   1. Sacerdos, qui in festo Nativitatis Domini, duas vel tres Missas sine intermissione, id est quin ab altari discedat, celebrat:
   a) In prima et secunda Missa, si aliam sit immediate celebraturus, sumpto divino Sanguine, calicem nec purificat nec abstergit, sed eum ponit super corporale et palla tegit. Deinde iunctis manibus dicit: Quod ore sumpsimus, et postea in vase cum aqua parato digitos abluit dicens: Corpus tuum, Domine, et abstergit. His peractis, calicem super corporale adhuc manentem, deducta palla, iterum disponit et cooperit, uti moris est, scilicet purificatorio linteo, deinde patena cum hostia consecranda, et palla, ac demum velo. Calix vero extra corporale ne statuatur. Si per inadvertentiam ablutiones cum vino sumpserit, celebrare nihilominus potest secundam et tertiam Missam etiam ante tres horas, si necessarium sit. De cetero Missa more solito completur.
   b) In secunda et tertia Missa, si aliam Missam immediate antea celebraverit, ad Offertorium, ablato velo a calice, hunc parumper versus latus Epistolae collocat, intra tamen corporale; factaque hostiae oblatione, calicem purificatorio non abstergit, sed eum intra corporale relinquens, leviter elevat, vinumque et aquam eidem infundit, ipsumque calicem, nullatenus ab intus abstersum, offert. Cetera omnia more solito peraguntur.

   2. Sacerdos, qui plures Missas cum intermissione celebrat, prioribus in Missis suas ablutiones a rubricis praescriptas sumere debet. Si sequentem Missam ante tempus pro ieiunio eucharistico statutum celebraturus sit, aqua tantum in ablutionibus adhibenda est; si vero per inadvertentiam vinum quoque sumpserit, sequentem Missam nihilominus etiam non servato tempore praefinito celebrare potest, si necesse sit. (Cfr. Missale Romanum, editio typica anni 1962: Ritus servandus, tit. XIV).

Qui unam tantum Missam celebrare voluerit, eam celebret quae respondet circiter horae diei in qua celebrat.

In Missis in cantu, ad verba symboli Et incarnatus est ... et homo factus est, omnes genuflectunt versus altare etiam cum a choro canantur (RM, 518 b).

Sacra imago divini Infantis, tempore Nativitatis, principe loco super altare exposita, thurificanda est post crucem triplici ductu: eodem prorsus modo, quo incensatur crux cum imagine Crucifixi (S. R. C., 15 febr. 1873).

Cras mane aperitur solemnitas nuptiarum.

26. Rub. Feria V. S. STEPHANI * PROTOM., II cl. – Off. semifestivum. – Ad MAT. 3 Noct. – Ad LAUDES antt. pr., pss. de dom., comm. Oct. Nativ. – Ad HORAS ant. et pss.
de feria.

O.C. MISSA pr., Gloria, comm. Oct. Nativ., Credo, praef. et Communic. de Nativ.

Ad VESPERAS antt. et pss. de Nativ., a cap. fit de S. Stephano, comm. Oct. Nativ. – Compl. de dom.

Infra octavam Nativitatis permittuntur tantum Missae votivae et defunctorum I et II classis.

27. Alb. Feria VI. S. IOANNIS * AP. ET EVANG., II cl. – Off. semifestivum. – Ad MAT. 3 Noct. – Ad LAUDES antt. pr., pss. de dom., comm. Oct. Nativ. – Ad HORAS ant. et pss.
de feria.

O.C. MISSA pr., Gloria, comm. Oct. Nativ., Credo, praef. et Communic. de Nativ.

Ad VESPERAS antt. et pss. de Nativ., a cap. fit de S. Ioanne, comm. Oct. Nativ. – Compl. de dom.

28. Rub. Sabb. SS. INNOCENTIUM MM., II cl. – Off. semifestivum. – Ad MAT. 3 Noct. – In 3 N. 8 ant. pr. Isti sunt (in Breviario ante diem 25 iulii 1960 edito, in fine 8 R additur Gloria et repetitur Vindica, 9 R omittitur), et dicitur Te Deum. – Ad LAUDES antt. pr., pss. de dom., comm. Oct. Nativ. – Ad HORAS ant. et pss. de feria.

O.C. MISSA pr., Gloria, comm. Octavae Nativ., (in Missali ante diem 25 iulii 1960 edito, post graduale omittitur tractus et dicitur Alleluia cum V seq.), Credo, praef. et Communic. de Nativ., Ite, missa est.

Ad VESPERAS antt. et pss. de Nativ., a cap. fit de Ss. Innocentibus, comm. seq. dom. tantum (ant. Dum medio, V Verbum, or. Omnipotens). – Compl. de dom.

De S. Thoma E. M. nihil fit.

29. Alb.Ì DOM. INFRA OCTAVAM NATIV. DOMINI, II cl. – Ad MAT. invit., hymnus, 9 antt. et 9 pss. cum ultimo V de festo Nativ., Ll. 1 (cum suo R) et 2 (= 2 et 3 cum 3 R) sumuntur de Scr. occ. (Paulus servus, e V die infra Oct. Nativ.), 3 pr. de homilia, Te Deum. – Ad LAUDES antt. de Nativit., pss. de dom., sine comm. Oct. – Ad HORAS ant. et pss. de dom. – Ad Primam pss. 117, 1181, 1182.

O.C. MISSA pr., Gloria, sine comm. Oct., Credo, praef. et Communic. de Nativ.

Ad II VESPERAS antt. et pss. de Nativ., a cap. ut in Pr., sine comm. Oct. – Compl. de dom.

Hodie prohibentur Missae defunctorum excepta exsequiali.

30. Alb. Feria II. DE VI DIE INFRA OCTAVAM NATIV. DOMINI, II cl. – Off. semifestivum. – Ad MAT. invit., hymnus, 9 antt. et 9 pss. cum ultimo V de festo Nativ., Ll.
de Scr. occ. cum suis RR (ad 2 R add. Gloria), Te Deum. – Ad LAUDES antt. de Nativ., pss. de dom. – Ad HORAS ant. et pss. de feria, rel. ut in festo Nativ.

O.C. MISSA Puer natus de diebus infra octavam, Gloria, Credo, praef. et Communic. de Nativ.

VESPERAE de Nativ., nulla comm. – Compl. de dom.

31. Alb. Feria III. DE VII DIE INFRA OCTAVAM NATIV. DOMINI, II cl. – Off. semifestivum. – Ad MAT. invit., hymnus, 9 antt. et 9 pss. cum ultimo V de festo Nativ., Ll.
de Scr. occ. cum suis RR (ad 2 R add. Gloria), Te Deum. – Ad LAUDES antt. de Nativ., pss. de dom., comm. S. Silvestri Pp. C. – Ad HORAS ant. et pss. de feria, rel. ut in festo Nativ.

O.C. MISSA Puer natus de diebus infra octavam, Gloria, comm. S. Silvestri, Credo, praefat. et Communic. de Nativ.

I VESPERAE de seq., Off. festivum pr., nulla comm. – Compl. de dom. – Alb.

Hodie et per totum annum 2020 Luna in Martyrologio pronuntiatur sub littera e minuscula.